Parkeerperikelen in Valkenswaard

Bij de invoering van sturend parkeerbeleid, bijvoorbeeld betaald parkeren, stuit een gemeente vaak op implementatieproblemen of ongewenste neveneffecten, zoals 'vreemdparkeerders' in omliggende woonstraten die het betaald parkeren willen ontlopen. De oplossing hiervoor wordt vaak gezocht in vergunninghoudersparkeren of het uitbreiden van de betaald-parkeerzone. Maar ook dat heeft weer consequenties, want naast het bestellen van de juiste parkeerapparatuur moet ook worden nagedacht over het uitgeven van vergunningen en het aanstellen van Buitengewoon Opsporingsambtenaren (BOA's) om een en ander te kunnen handhaven. Ook de gemeente Valkenswaard liep tegen deze problemen aan bij de uitbreiding van betaald-parkeerzones en vergunninghouderszones.

Valkenswaard is een gemeente met ruim 31 000 inwoners en een belangrijke regionale functie voor winkelen, uitgaan en toerisme. Een regionaal aantrekkelijk winkelcentrum, vele cafés, restaurants en een nabijgelegen bungalowpark zorgen ervoor dat de bereikbaarheid van het centrum steeds meer onder druk komt te staan. In 2001 heeft de gemeente real-time parking (zie kader) ingevoerd, aangevuld met enkele kleinschalige vergunninghouderszones. In 2003 is besloten het parkeerregime te professionaliseren op grond van het parkeerbeleidsplan (1998) en de nota 'Spelregels Belanghebbendenparkeren'(2001). Om de uitvoering in goede banen te leiden is de nota 'Uitvoeren Parkeerbeleid' opgesteld, waarin een gefaseerde uitvoering van nieuw parkeerbeleid is voorgesteld. De nota bevat onder meer locaties waar betaald parkeren wordt uitgebreid, het gebied dat in aanmerking komt voor vergunninghoudersparkeren, nieuwe spelregels rondom parkeervergunningen en, niet onbelangrijk, nieuwe tarieven voor zowel het betaald - als het vergunningparkeren. Na een uitgebreide inspraakprocedure heeft de gemeenteraad dit parkeerplan goedgekeurd.

Stappenplan
Voor de implementatie van dit nieuwe parkeerbeleid heeft Valkenswaard vooraf een stappenplan ontwikkeld, in samenwerking met Verkeersadviesburo Diepens en Okkema. Bij de ontwikkeling van dit plan bleek al gauw dat bij de implementatie meer kwam kijken dan de gemeente van tevoren had ingeschat. Daarom werd een projectteam in het leven geroepen met vertegenwoordigers van verschillende afdelingen van de gemeente: leefomgeving (voorheen openbare werken), communicatie, vergunningen, publiekszaken, financiële zaken, juridische zaken en ook de politie (fig. 1)
Het stappenplan geeft een totaaloverzicht van alle inhoudelijke zaken die moeten worden opgepakt en binnen een bepaalde tijdspanne worden gerealiseerd. Deze stappen zijn onderverdeeld in verschillende sporen die onderling wel met elkaar samenhangen, maar afzonderlijk van elkaar door verschillende actoren van diverse gemeentelijke afdelingen kunnen worden uitgevoerd (fig. 2). De projectleider heeft het proces en de inhoud bewaakt. Hieronder worden de doorlopen sporen (behalve 'inrichting leefomgeving') nader toegelicht.

onderzoeksspoor
Voor de aanvang van de implementatie heeft de gemeente eerst een summier parkeeronderzoek verricht, als update van het uitgebreidere parkeeronderzoek dat als onderdeel van het parkeerbeleidsplan werd uitgevoerd.
Allereerst is de parkeercapaciteit van verschillende deelgebieden geïnventariseerd. Noodzakelijk, omdat de gemeente nieuwe regels heeft ingesteld voor de uitgifte van parkeervergunningen. Zodra bekend is hoeveel parkeercapaciteit in een deelgebied aanwezig is, kan worden bepaald hoeveel vergunningen voor dat gebied kunnen worden uitgegeven en hoe groot een vergunninghouderszone moet zijn, zodat een grotere spreiding van parkeren mogelijk is.
Vervolgens zijn diverse parkeertellingen verricht. Ochtendtellingen om te bepalen wat de parkeervraag van bewoners zelf is, maar ook tellingen op een reguliere werkdag, marktdag, koopavond en zaterdag. Omdat ook vóór het invoeren van het nieuwe parkeerbeleid geteld is, is het mogelijk de parkeereffecten te toetsen.
Tot slot is onderzoek verricht naar de parkeermogelijkheden op eigen privé-terrein.
Maatregel: Omdat de gemeente expliciet heeft aangegeven het parkeren op eigen terrein zo veel mogelijk te stimuleren, komen huishoudens of bedrijven met een eigen parkeervoorziening niet in aanmerking voor een eerste parkeervergunning (die aanmerkelijk goedkoper is dan een tweede).

juridisch spoor
Invoering van betaald - en vergunninghoudersparkeren gaat gepaard met enkele noodzakelijke juridische stappen. Voordat ook maar een parkeerautomaat in werking kan worden gesteld, moet een gemeente een parkeer- en parkeerbelastingverordening opstellen. In veel gevallen nemen gemeenten de model-parkeerverordening van de VNG over. Hierbij wordt echter weinig rekening gehouden met de verschillende soorten vergunningen die daadwerkelijk in de gemeente worden uitgegeven. Dit heeft tot gevolg dat vergunningen niet in alle gevallen juridisch worden ondersteund door een parkeerverordening.

Een volgend onderwerp is de juridische consequenties van het toepassen van fiscaal parkeren. In artikel 225 van de Gemeentewet staat hoe een gemeente fiscaal parkeren kan invoeren. Als dit artikel exact wordt nageleefd legt dit restricties op aan de mogelijkheden om een sturend parkeerbeleid te voeren. Differentiëren in parkeertarieven en tarieven voor vergunningen is bijvoorbeeld alleen mogelijk op basis van parkeerduur, parkeertijdstip, ingenomen oppervlakte en ligging van de terreinen of weggedeelten. Met deze regelgeving is het niet mogelijk om speciale vergunningen uit te geven voor verschillende doelgroepen. Dat is jammer, omdat deze doelgroepdifferentiatie de gemeente juist mogelijkheden biedt voor parkeerregulering. In Valkenswaard worden bijvoorbeeld ceremoniële dagvergunningen uitgegeven ten behoeve van begrafenissen en bruiloften. Deze vergunningen zijn goedkoper dan dagvergunningen voor bezoekers van bewoners van het centrum.
Maatregel: Dit verschil (in te betalen parkeerbelasting) kan worden weggenomen door de ceremoniële dagvergunning minder lang te laten gelden dan een dagkaart voor bezoekers.

invoer belanghebbendenregeling
In de eerder opgestelde spelregels voor de 'belanghebbendenregeling parkeren' is uitgebreid beschreven welke vergunningen worden uitgegeven, voor welke doelgroepen en onder welke voorwaarden (zie kader 'Parkeercijfers'). De gemeente heeft deze spelregels meegenomen in de inspraakprocedure, zodat ook bewoners hierover hun mening hebben kunnen ventileren. De spelregels zijn na goedkeuring door het college van Burgemeester en Wethouders, beleidsregels geworden waar binnen de gemeente ook draagvlak voor is. Met deze beleidsregels kan op een gedegen manier invulling worden gegeven aan die onderdelen van de parkeerverordening die betrekking hebben op de uitgifte van parkeervergunningen.
Betaald parkeren zorgt er in veel gevallen voor dat een centrumgebied beter bereikbaar wordt voor bezoekers. Maar omdat in middelgrote kernen de woonfunctie een belangrijke rol speelt, vormen de bewoners zelf een nog belangrijkere doelgroep in zo'n centrumgebied. Betaald parkeren mag niet ten koste gaan van de bewoner. Daarom worden in veel gemeenten ontheffingen uitgegeven aan bewoners in betaald-parkeergebieden. Daarnaast voorzien gemeenten in dagvergunningen of kortingen op parkeergeld voor bezoekers van bewoners. Gemeenten kiezen steeds meer voor een goede benutting van hun parkeercapaciteit. In betaald-parkeergebied betekent dit dat er geen gereserveerde parkeerplaatsen of terreinen voor bewoners worden gerealiseerd. De bewoner parkeert nu steeds vaker met een ontheffing op een betaald-parkeerplaats.
Ook de gemeente Valkenswaard kiest voor deze methode. Dit kan op koopavonden of op zaterdagen voor problemen zorgen omdat de parkeerplaatsen in het centrum dan bezet worden door betalende bezoekers.
Maatregel: Oplossing voor dit probleem is dat de Valkenswaardse vergunninghouder de auto ook kwijt kan op een zogenaamd overloopterrein. Dit is een parkeerterrein dat door vergunninghouders gebruikt kan worden naast de parkeerplaatsen 'voor de deur'.

Nadelig gevolg van het uitbreiden van betaald parkeren is het eerdergenoemde effect van de vreemdparkeerders: automobilisten, vaak langparkeerders, proberen het betaald parkeren te ontvluchten door in omliggende woonwijken te parkeren.
Maatregel:Om dit tegen te gaan heeft de gemeente Valkenswaard besloten om vergunninghoudersparkeren in te voeren, daar waar de bewoners aangeven dit ook te willen. In navolging van de gemeente Veldhoven, waar dit succesvol is toegepast, heeft ook Valkenswaard ervoor gekozen om door middel van een bewonerspeiling de bewoners te laten kiezen voor het al dan niet invoeren van een vergunninghoudersregeling. Dit werkt als volgt: voordat het betaald parkeren daadwerkelijk is ingevoerd, wordt bewoners in de omliggende wijken door middel van een enquête gevraagd of er draagvlak is voor het invoeren van een vergunninghoudersregeling. De enquête wordt vergezeld van een leaflet waarin de globale spelregels van de regeling en natuurlijk de kosten die daarbij daarmee gemoeid zijn voor aan de bewoners worden uitgelegd. Als meer dan 50 procent van de huishoudens positief reageert op het instellen van een vergunninghouderszone, wordt deze daadwerkelijk ingevoerd. De gemeente tracht hier binnen de opgestelde regels maatwerk te verrichten: de bewoners worden op een speciaal georganiseerde avond keuzes voorgelegd, zoals mogelijke venstertijden of de begrenzing van de zone. Mocht na invoering en uitbreiding van betaald-parkeren en vergunninghouderszone in de buurten die in eerste instantie negatief reageerden op een eventuele regeling toch parkeeroverlast ontstaan, dan zal de gemeente een tweede bewonerspeiling houden, waarmee opnieuw de mening van de bewoners wordt getoetst.

voorbereiding uitgifte parkeervergunningen
Valkenswaard heeft in eerste instantie besloten het parkeerbeheer in eigen beheer uit te voeren, omdat zij hier al jarenlang goede ervaringen mee heeft. Gebleken is echter dat dit heel wat werk met zich meebrengt. Wil een gemeente het parkeerbeheer geheel in eigen hand houden, dan betekent dat een forse inspanning voor de publieksbalie. Naast het feit dat een uitbreiding van een parkeerregime veel vragen vanuit de bevolking oproept, zorgt ook het uitgeven van parkeervergunningen, dagvergunningen (en in Valkenswaard ook bezoekerskaartjes en de zogenaamde real time parkeerkaarten) voor een geheel nieuw en uitgebreid takenpakket voor de toch al drukbezette publieksfunctie van een gemeente.
Belangrijk leermoment uit diverse implementatietrajecten is dat het opzetten van een uitgifte- en beheerssysteem vaak meer tijd kost dan van tevoren wordt ingeschat. Vooral als een geheel nieuw vergunningensysteem wordt ingevoerd, vereist dit minimaal een voorbereidingstijd van vijf à zes maanden. De werkzaamheden die nodig zijn voor het uitgeven van een parkeervergunning zijn beschreven in figuur 3. Hierin is ervan uitgegaan dat een geheel nieuw vergunningensysteem moet worden opgezet.

externe en interne communicatie
Intern is een eenduidige boodschap verkondigd, die zodoende eenduidig naar buiten kon worden gebracht. Ook extern is de dialoog met belanghebbenden tijdig gezocht. Een voorbeeld is de communicatiestrategie die de gemeente heeft gevolgd voor de introductie van real time parkeren. Door het uitbrengen van informatieleaflets, het goed communiceren met ondernemers (die uiteindelijk ook de benodigde real time parkeerkaarten zijn gaan verkopen) en het benutten van media als de regionale huis-aan-huisbladen en internet, is de real time parkeerkaart een product geworden dat zonder veel problemen door de bezoekers van het centrum van Valkenswaard wordt gebruikt.
Andere communicatiemiddelen die hun waarde hebben bewezen bij het overbrengen van informatie over de uitvoer van een nieuw parkeerbeleid zijn:
- parkeermarkt (informatiestands over parkeren, waarin naast de gemeente bijvoorbeeld ook de leverancier van de parkeerapparatuur of de parkeerwachter deelnemen om uitgebreide vis-á-vis informatie te verschaffen);
- FAQ-formulieren (Frequently Asked Questions) over diverse aan het parkeerbeleid gerelateerde onderwerpen, zoals gehandicaptenparkeren, gebruik parkeerautomaten, uitleg vergunningensysteem;
- informatieavonden voor bewoners.
Het lijkt erop dat hoe eerder de bewoners betrokken worden bij het ontwikkelen van een parkeerbeleid, des te sneller de consequenties van de uitvoer worden opgepikt en geaccepteerd.
Belangrijke aandachtspunten bij een goede informatieoverdracht naar de belanghebbenden zijn:
- zorg ervoor dat de mensen op straat (parkeercontroleurs, politie) goed geïnstrueerd zijn over de uitvoering van het parkeerbeleid. Dit zijn namelijk vaak de eerste aanspreekpunten voor de parkeerder;
- zorg voor een goed ge?nformeerde informatiebalie op het gemeentehuis (parkeerwinkel). In deze parkeerwinkel kunnen naast informatie ook parkeervergunningen of bezoekerskaartjes worden verkregen;
- zorg ervoor dat er geen wijzigingen plaatsvinden in het te voeren parkeerbeleid door het jaar heen.

Tot slot
In Valkenswaard is de invoering van het parkeerbeleid nog in volle gang. Vooralsnog lijkt het erop dat de werkwijze die is gehanteerd, en die ook succesvol in Veldhoven is toegepast, goed aanslaat. Een evaluatiestudie zal hier echter nadere informatie over moeten verschaffen.

Kortweg
- Bij de invoering van een sturend parkeerbeleid lopen gemeenten tegen verschillende implementatieproblemen aan.
- De gemeente Valkenswaard heeft een stappenplan ontwikkeld om de implementatie van nieuw parkeerbeleid in goede banen te leiden.
- Vooralsnog lijkt deze werkwijze goed aan te slaan.