Gratis met de tram

'Gratis openbaar vervoer? Dat kan niet in Nederland!' is een veelgehoorde uitspraak in onze sector zodra het over het gratis OV in België gaat. Nadat Hasselt het hele busvervoer gratis maakte hebben 33 andere steden in België dat voorbeeld deels gevolgd. Het gaat hier vooral om gratis vervoer voor ouderen en jongeren, maar er zijn ook steden die op drukke winkelzaterdagen iedereen vrij laten reizen.

De argumenten dat het niet in Nederland werkt zijn bekend. Het gaat de reiziger niet zozeer om de prijs, maar veel meer om de kwaliteit. De kaartverkoop leverde Hasselt in de oude situatie toch al erg weinig geld op. En..... het zijn voornamelijk fietsers en voetgangers die de gratis bus pakken, nauwelijks automobilisten. Allemaal waarschijnlijk waar, maar toch lukt het Vlaanderen om in 2003 bijna vijftien procent meer reizigers per tram en bus te vervoeren dan het jaar daarvoor. En het lukt Vlaanderen om het imago van het OV sterk te verbeteren.

Ik was laatst in Gent, waar de tram het hele weekend gratis was en waar op het grote centrale plein in het centrum twee medewerkers van het vervoerbedrijf klaar stonden om vragen van reizigers te beantwoorden. Op een poster las ik dat de nachtbussen een paar weken later gratis zouden worden. Wat een verschil met Amsterdam, waar je staat te worstelen met je strippenkaart, waar je bij het verlaten van de metro wordt geconfronteerd met een politiemacht en denkt dat er op zijn minst een aanslag is gepleegd (maar nee, er worden gewoon kaartjes gecontroleerd) en waar de tarieven van de nachtbus fors omhoog gaan. Heeft iets met kostendekking te maken.....

Over welke kosten hebben we het precies? In Nederland zijn we sinds de vrije-marktwerking koele rekenmeesters geworden. Zodra de kosten en kaartopbrengsten teveel uit elkaar gaan lopen worden ritten of lijnen geschrapt. Wat ik zo waardeer aan onze zuiderburen is dat de maatschappelijke kosten en baten ook meegenomen worden. Investeringen in openbaar vervoer kunnen zich terugverdienen op andere terreinen. Schone en gratis trams kunnen meer toeristen naar je stad trekken en gratis nachtbussen kunnen tot minder alcoholdoden in het verkeer leiden. We kunnen volgens mij nog veel leren van de Belgische aanpak.