Gemeenten schuiven Wvg-protocol aan de kant

Vast stramien voor elke bijeenkomst waren daarom drie sprekers: een opdrachtgever, een vervoerder en een gebruiker, korte presentaties en uitgebreid tijd voor discussie, plus het interactief stemmen over een aantal stellingen. De enige spreker die verstek liet gaan, Hans Lalkens van Traxx, had dat waarschijnlijk aan de actualiteit te danken. Net voor de eerste RVFbijeenkomst werd bekend dat het ministerie van VWS het bovenregionaal vervoer van mensen met een functiebeperking voorlopig aan Transvision had gegund. In zijn inleiding gaf beleidsmedewerker mr. Tjebbe Ypma (VWS) aan dat tegen die beslissing inmiddels protest was gerezen in de vorm van een kort geding. Ypma kon zijn irritatie over de zeven weken vertraging die het project nu zou oplopen, moeilijk verbergen. Waarom een andere aanpak van dit vervoer? Ypma schetste de problemen van de gebruikers in Traxx: een nadelig tariefsysteem, slechts ad-hoc assistentie op stations mits vervoer per taxi en permanente assistentie op maar 16 stations. De samenwerking NS-Traxx kwam nooit van de grond, evenals de assistentie op haltes.

Opvallende stijging gebruik Traxx
Niet alleen de gebruikers hadden problemen met Traxx. Het niet-gebruik was groot, mede omdat er minder gebruikers waren dan geraamd (15.000 in plaats van 250.000). Het ketenmanager-concept is complex uit te voeren (assistentie OV-ketens en taxi). Er was geen stijging van het OV-gebruik, maar de OV-kortingen waren wel van toepassing op taxiritten. Het landelijke systeem sloot niet altijd aan op lokale systemen en de aanbesteding in 2002 flopte (geen belangstelling, dus een vervolgcontract met Connexxion tot april 2004). Ypma merkte op dat vooral de laatste maanden het aantal gebruikers en het gebruik van Traxx merkwaardig fors is gestegen. VWS koos de volgende aanpak: dit vervoer moet -met als horizon de volledige aanpassing van het OV- een rol krijgen als een onderdeel van meerdere vervoersalternatieven. De assistentie -aanvankelijk op transferpunten bij door gehandicapten veel gebruikte verbindingen - moet zich als een inktvlek over het land gaan verspreiden. Basis blijft taxivervoer voor mensen met beperkingen in het OV-gebruik (dus de taxi moet goed aansluiten op de beperkingen en wensen van de doelgroep). Het ministerie tuft daarbij op twee sporen: betere OV-reismogelijkheden en betere assistentie bekijken, opening van gesloten CVV-systemen

Vooral in de interviews kwamen sommige sprekers echt los. V.l.n.r. Pol, Van den Bergh, dagvoorzitter Bruggeman en Jansen.

Ypma's bijdrage was zeer actueel: irritatie over de vertraging bij de Traxx-opvolging.

en centrale indicatiestelling (aparte aanbesteding voor dit onderdeel) voor dit soort vervoer in plaats van de huidige lappendeken. Volgende spoor: het taxivervoer wordt ebonden aan een laag (huidige gebruikers) of hoog kwantum (mensen met persoonsgebonden beperkingen) kilometers tegen OV-tarief. Onderdeel van de nieuwe aanpak wordt een bonusmalus systeem voor de uitvoerder. WVG-vervoer moet ook toegankelijk zijn voor gehandicapten uit andere gemeenten, of er moeten meer open systemen komen (CVV).

"Hoe wilt u dat CVV financieren, meneer Jansen?"

Alsof de discussie nog moest worden aangewakkerd...
Het interactief stemmen leverde steeds een levendige discussie op.

Een zorg minder?
Karin van der Vaart van KBOH, beheerder van de organisatie Code Veilig Vervoer Rolstoelinzittenden (VVR) waarin 7 convenantpartijen samenwerken, vond dat de wil om veilig te vervoeren er wel is, maar dat het tempo omhoog moet. De doelstelling in 2006 is immers: Geen rolstoelinzittende wordt meer onveilig vervoerd. Tot nu toe is de focus vooral op het stimuleren van technische ontwikkeling, de promotie van de code en het ontwikkelen van informatieproducten gericht.
Volgend jaar ligt de nadruk op het verkrijgen van cijfers, het verder stimuleren van het aanbod van veilige systemen en de praktische ondersteuning van partijen. Daarbij is samenwerking een noodzaak. Er moet een checklist veilig vervoer voor chauffeurs en begeleiders komen, plus een vervoers-audit voor gemeenten. "We zitten beter maar nog niet goed: de bekendheid van de code is gestegen. Er is een toenemend aantal veilige systemen. Maar er gebeuren nog steeds dingen als: een scootmobiel vastzetten maar de mensen niet laten overstappen op een vaste zitplaats."

Inschrijven op kwaliteit
Bernd Verbeek, na 17 jaar Connexxion inmiddels directeur van het Tielse Citax en adviseur van Personenvervoer Vijfstromenland BV, gaf aan hoe een intensieve samenwerking positief kan uitwerken voor alle partijen. De aanzet voor Vijfstromenland, waarin 7 personenvervoerders samenwerken, werd gegeven door een WVG-aanbesteding. Al gewend aan een zekere samenwerking, bundelden de ondernemers hun aanbod en sleepten het lokale WVG-vervoer in de wacht. Inmiddels rijdt de combinatie WVG-vervoer voor 12 gemeenten. Via een postcode-routeringssysteem wordt in elk gebied de juiste vervoerder ingezet. Daarnaast wordt groepsvervoer en zittend ziekenvervoer gereden, plus in Rivierenland OV voor Arriva.
"We wilden een grotere partij zijn. Inschrijven op kwaliteit -daarop hebben we de eerste keer ook gewonnen- en samen de projectorganisatie doen. En waarom we een partij als DVG niet inschakelen? Waarom de kennis bij een ander neerleggen als je 'm zelf in huis hebt? Bij de volgende aanbesteding ontbreekt dan juist die kennis. Het laatste wat ik wil is als onderaannemer een fax krijgen voor een pakket tegen een prijs waar ik nog geen fiets voor kan kopen." Verbeek zou liever zien dat mensen een persoonsgebonden budget ontvangen en dan zelf de vervoerder kiezen. Toch geeft hij toe dat zonder de combinatie van alle vervoerssoorten de combinatie niet meer zou bestaan. Eén opvallend punt in zijn WVG-ervaring: "De duidelijkheid van de aanbestedingen gaat in stijgende lijn. Er komt ook steeds meer begrip voor de klant, die het in sommige WVG-systemen de eerste tijd heel
moeilijk heeft gehad. En de vervoerder wordt ook steeds meer als partner gezien."

Wie betaalt wat?
Hoe een WVG- of CVV-aanbesteding per gemeente kan verschillen en hoe de keuzevrijheid volgens het WVG-protocol werkt (keuze CVV- of WVG-pas of eigen budget), toonde Dianne Pol, hoofd sociale zaken van de gemeente Raalte, aan. In haar vorige werkkring, de gemeente Noordoostpolder, nam de provincie het voortouw in het opzetten van een CVV/WVG-systeem. Het was een lang traject waarin iedereen zijn zegje mocht doen voordat een gemeentebrede pilot van start ging. Raalte had de handicap een fusiegemeente te zijn. In 2000 startte hier het CVV/WVG, terwijl Heino volgens het WVG-protocol werkte. Met keuzevrijheid dus. Pas nu wordt de situatie gelijkgetrokken met die in Raalte. "Een opmerking die we vaak kregen toen we in de Noordoostpolder bezig waren met WVG- en CVV-systemen was dat WVG-gelden niet bedoeld zijn voor OV. Daar moet nog eens goed naar worden gekeken. Wat is CVV precies en wie betaalt wat?"

Neemt CVV regionet-functie over?
Qua financiering zag de volgende spreker de oplossing zo: "Het openbaar vervoergedeelte voor rekening van de provincie, en het WVG-deel voor rekening van de gemeenten." Voor Johan Jansen, taxiondernemer in Zevenaar en directeur van het Regionaal Vervoer Centrum (RVC) in Eibergen, is tien jaar WVG geen zorg minder, maar een zorg méér: "De overheid treedt terug -denk bijvoorbeeld aan de AWBZ-zorg- en de zorgtaken worden verder gedecentraliseerd naar gemeentelijk niveau. Voeg daarbij de bezuinigingen in het OV en CVV wordt in de toekomst onbetaalbaar."
Jansen weet waar hij over praat, want Regiotaxi Achterhoek (het vroegere Mobimax) dat nu in 17 gemeenten rijdt, is ??n van de eerste CVV-systemen in Nederland. Samen met Syntus ontwikkelt RVC plannen om ook in de toekomst het OV in een dunbevolkt gebied overeind te houden. In RVC?s visie neemt CVV op termijn de rol over van het regionet. In die richting heeft RVC ook al een masterplan ontwikkeld, dat uitgaat van synergie-effecten tussen CVV, bus en trein. "De vraag is dan wel: wie wordt de uitvoerder? Gaat het OVbedrijf het doen, dan gaat de know-how van het taxibedrijf verloren!"

CVV-systeem voor ROA
Mr. Jaap van den Bergh, portefeuillehouder mobiliteit van de Amsterdamse Seniorenraad schilderde het verhaal van de moeizame ontwikkeling van een regionaal CVV/WVG- systeem voor het ROA-gebied. De Seniorenraad houdt zich bezig met belangenbehartiging én beleidsadvisering, en bracht een jaar of vijf geleden al een nota over keten- mobiliteit uit. "Toen pleitten we al voor een algemeen toegankelijk systeem, dat ook over de gemeentegrenzen zou rijden." Inmiddels kunnen de Amsterdammers drie zones in de hoofdstad en twee in de randgemeenten rijden. Nu zijn er plannen voor een regionale aanpak door 16 gemeenten in het ROA. Alle gemeenten willen hetzelfde systeem. Momenteel wordt in regionale commissies gewerkt aan een programma van eisen voor het gehele gebied waarbij het eindbeeld dat van een integraal CVV/WVG-systeem is. Duidelijk werd uit Van den Bergh's woorden, dat de klant in deze opzet in het ROA zeer sterk vertegenwoordigd is. Saillant detail: de gemeente Amsterdam richtte de Seniorenraad ooit op om de 'bejaarden(protest)partijen' de wind uit de zeilen te nemen.....

De scootmobiel illustreert enigszins waar het in deze RVF-sessie om ging: 10 jaar WVG-vervoer.

Mensen met een functiebeperking
Opmerkelijk was dat na twee bijeenkomsten weliswaar een aantal thema?s steeds terugkwam, maar dat de discussie elke keer weer op een andere wijze verliep. Ook de sprekers droegen steeds weer bij aan nieuwe inzichten, zoals Dette van den Bogaard van de CG-Raad die in een humoristische inleiding pleitte voor het gebruik van de term 'mensen met een functiebeperking' in plaats van invaliden of gehandicapten. Volgens haar wordt in veel gemeenten het WVG-protocol (de keuzevrijheid) aan de kant geschoven. "In het protocol staat omschreven waaraan een vervoersvoorziening moet voldoen wil het doelmatig, doeltreffend en cliëntgericht zijn. Maar hebben gemeenten het WVG-vervoer dat aan mevrouw B. wordt verstrekt al eens naast het toetsingskader gelegd? Heeft u dat al eens gedaan? Niet doen, want dan schrikt u."

Dat de Code VRR nog lang niet af is, was ook haar opgevallen. Maar waarom maken gemeenten het bestaande OV niet toegankelijker, zoals in het buitenland gebeurt? Dat zou heel wat helpen. En waarom bieden niet alle gemeenten 5 zones WVG-vervoer aan? Van den Bogaard's sombere conclusie was dat mensen met een functiebeperking met 10 jaar WVG-vervoer niet veel zijn opgeschoten.

Samenhang OV-producten
"Is binnen 10 jaar het OV toegankelijk voor iedereen?", vroeg Mart Segers, projectmanager Servicepunt Deeltaxi Midden-Brabant, zich hardop af. Uit zijn presentatie sprak twijfel. En wat blijft er van dat OV over als we kijken naar de bezuinigingen en de ontwikkeling van de (auto)mobiliteit? Wat zijn de ontwikkelingen binnen het OV? Er moet een grotere kostendekking komen, kleine kernen moeten beter bereikbaar worden, er komt meer vraag naar vervoer op bepaalde tijden en plaatsen, de provincie wordt op 1 januari de OV-autoriteit en er is een tendens naar een deconcentratie van het OV-beleid. Zet daar tegen af ontwikkelingen in het WVG-vervoer: de wens naar vervoer op maat vanwege functionele beperkingen, gemeenten kiezen ondanks het WVG-protocol in overgrote mate (84%) voor collectieve voorzieningen (die succesvol blijken te zijn), door toenemende vraag nemen ook de kosten toe en er komt een integrale indicatiestelling via de RIO's.
Hoe die beide systemen te integreren? Segers' deeltaxi ging alvast van een gesloten naar een open systeem. Voor een goed contractbeheer is een collectief vervoerssysteem en een landelijk herkenbare formule nodig, aldus Segers. De OV-bevoegdheden moeten op regionaal niveau komen, de OV-producten moeten in samenhang met elkaar worden bekeken, er moet vraaggericht (niet aanbodgericht) gewerkt worden en het vervoer op maat moet zo worden ingericht dat het voldoet aan de medische behoeften van de gebruiker.

CVV heeft de toekomst
Michel Brull van Brull Personenvervoer in Maastricht gaf een korte impressie van het verloop van een aanbesteding uit het oogpunt van de vervoerder. Hoewel Brull met name in Noord Brabant en Limburg werkt, "is elke aanbesteding in Nederland voor ons interessant. In principe bieden we aan wat de gemeente van ons verlangt. Hoewel kwaliteit steeds belangrijker wordt, stellen we toch vast dat de prijs de doorslag blijft geven. Vaak zijn de wegingscriteria vrij ondoorzichtig."
Is het contract eenmaal binnen, dan moet de organisatie op het nieuwe vervoer worden afgestemd. Medewerkers moeten worden geselecteerd en getraind, de automatisering moet worden afgestemd op de wensen van de aanbesteder, voertuigen moeten worden aangepast, er vindt tijdens de loopduur van het contract 'een intens relatiebeheer' plaats en via periodiek overleg wordt geëvalueerd en bijgesteld. De gebruikers moeten ook worden geïnformeerd - een apart traject. Brull ziet grote voordelen in CVV/WVGsystemen:"CVV heeft de toekomst. Vervoerders denken hier goed op te kunnen inspelen en door grotere vraag kun je een aantrekkelijker product neerzetten."

Wim Faber

"Veilig rolstoelvervoer begint bij inhoudelijke dialoog gemeentevervoerder"

Taxitronic lanceerde haar nieuwe elektronische taxi-bestelsysteem Taxipoint, dat even gemakkelijk ook
voor WVG- en CVV-ritten kan worden gebruikt.

Mobilution/Tribus liet -ondermeer met een volgens de Code VVR aangepaste bus- op elke lokatie zien hoe veilig vervoer van rolstoelinzittenden er uit kan zien.

Mobilution/Tribus en Taxitronic sponsorden de RVF-sessies. "Voor Mobilution betekenden de forums eens te meer dat veilig rolstoelvervoer begint bij een inhoudelijke dialoog tussen vervoerder en gemeente", zei Mobilution- directeur Jan Post Kolthof. "Welke vastzetsystemen gebruiken we, waar ligt de grens tussen veilig en onveilig vervoerbare rolstoelen, wat doen we aan chauffeurs- opleidingen? Dit is uiteindelijk ook de geest van de code VVR. Niet eenvoudig maar broodnodig. Samen met enkele partners zal Mobilution hier een helpende handtoesteken door inhoudelijk te gaan adviseren aan beide partijen: vervoerders en gemeenten." Iddo Verweij vanTribus vond de bijeenkomsten een bevestiging van de door Tribus in- geslagen weg: "We zien dat die weg, de bouw van rolstoel- bussen die voldoen aan de code VVR, de juiste is en dat dit wordt voortgezet. Nu is het nog een gedragscode, maar in het zwaardere bussegment wordt het in 2004 al wet."

Robin van Lohuizen van Taxitronic keek natuurlijk meer naar het informatie- en communicatie-aspect van WVG- en CVV-vervoer: "Als partner van personenvervoersbedrijven leverde Taxitronic vanaf het eerste uur innovatieve ICT producten en diensten voor de WVG- en CVV systemen. Luisteren naar de markt is voor ons essentieel om voor de komende jaren de juiste ondersteunende systemen en diensten te blijven ontwikkelen. Het sponsoren van de RVF-bijeenkomsten om een open discussie tussen de verschillende marktpartijen te bewerkstelligen is dan ook een initiatief waar we graag onze medewerking aan verleend hebben."

Tijdens de discussies kwamen nogal wat verschillende en zeer uiteenlopende thema?s aan bod, was Van Lohuizen ook opgevallen: "Die discussies tussen de verschillende marktpartijen gaven meteen een goed beeld van de uitdagingen waarmee het WVG-(CVV)-vervoer te maken heeft. En die zijn niet gering, zoals een terugtrekkende overheid (bezuinigingen), de aanbestedingsproblematiek, prijs versus kwaliteit van het vervoer, (terechte) wensen van de reizigers, open of gesloten WVG-systemen, inrichting van het bovenregionaal vervoer voor mensen met een functie- beperking en OV-verantwoordelijkheden op provinciaal niveau. Voor ons als leverancier betekent dit alles dat we die producten en diensten moeten bieden die een toegevoegde waarde hebben voor alle partijen in de personenvervoersketen."

De discussie werd echt levendig zodra het over veiligheid van rolstoelvervoer ging, merkten Kolthof en Verweij op. "Herkenbaar, omdat iedereen dagelijks ziet dat hier nog heel veel moet verbeteren. En waarom eigenlijk? Het kan nu al!" De stelling 'rolstoelvervoer wordt pas veiliger als de gemeente veilig vervoerbare rolstoelen verstrekt' werd wel onderkend maar de eigen verantwoordelijkheid van de vervoersondernemer werd toch als zwaarder ingeschat. Kolthof zag dit juist als een mogelijkheid voor de vervoerder om zich te onderscheiden van zijn concurrenten: "De vervoerder kan dit onderwerp niet negeren of wegschuiven ongeacht of een gemeente controleert of niet. Integendeel, hij kan het als argument richting de gemeente gebruiken om aante geven dat hij zich onderscheidt van zijn concurrent door werk te maken van de code VVR. En als hij het doet dan kan hij de gemeente ook aanspreken op actie van die kant. Kortom, ondernemer onderscheid je op dit punt van je concurrent."

Inhoudelijk gezien bleef op dit punt overigens nog wel het een en ander te verduidelijken. "Zo meenden diverse aanwezigen dat veilig rolstoelvervoer (Code VVR) betekent dat gebruik van een gangbaar vastzetsysteem voldoende was", legt Kolthof uit. "De reden waarom binnen de Code VVR gekozen is voor een ISO standaard (ISO 10542) om veilige vastzetsystemen van onveilige te onderscheiden -voldoende sterk, passend op meerdere rolstoeltypen, geen kans op achterover slaan, gordelgeometrie en dergelijke was veelal onbekend."

Concentreerde Mobilution zich tijdens de RVF-sessies vooral op het presenteren van de verschillende elementen van veilig rolstoelvervoer (voertuig, rolstoel en vastzetsysteem), en toonde Tribus buiten een volgens de Code VVR aangepaste Sprinter-rolstoelbus, Taxitronic liet haar nieuwe 'Taxipoint' zien: "Een product dat gemak betekent voor de reizigers, opdrachtgevers (zoals gemeenten) en personenvervoersbedrijven", aldus Van Lohuizen. "Hoewel bij de meeste WVG-aanbestedingen de prijs nog steeds -na 10 jaar WVG-vervoer- het centrale criterium is, waren er voldoende signalen dat het continu meten van de kwaliteit een grotere rol moet gaan spelen." Hij ziet daarin een groeiende rol weggelegd voor ICT-oplossingen. "Onze ICT-oplossingen zullen een belangrijke bijdrage moeten leveren in de komende jaren juist om die kwaliteit te verhogen, de kosten van het vervoer te verlagen en 'nieuwe' mobiliteitsvormen goed en efficiënt te exploiteren. TaxiPoint en de elektronische betaaldiensten van Interpass zijn daar voorbeelden van."