[15-05-2002]
Harald Faber (Verkeersadviesburo Diepens en Okkema)
i.s.m. Peter van Wijck (Provincie Noord-Brabant)
Voor regulier OV ontbreekt veelal de garantie op voldoende kostendekkingsgraad. Bovendien loop het openvaar vervoer bij de aanleg van nieuwe bedrijventerreinen vaak achter de feiten aan. Een goede ontsluiting komt veelal pas lang nadat de bedrijfsactiviteiten hun aanvang hebben genomen. Dit terwijl de mogelijkheden tot be?loeden van de vervoerswijzekeuze juist in de aanvangsfase het grootst zijn. Na verloop van tijd hebben werknemers al gekozen voor de reeds beschikbare alternatieven. De auto blijkt dan het enige volwaardige alternatief voor werknemers en bezoekers, want veelal ontbreken ook goede fietsvoorzieningen. Werkgevers ervaren daardoor problemen bij de werving van personeel dat niet kan beschikken over een auto of tijdens nachtelijke uren (voor nachtdiensten) de fiets niet als vervoermiddel wensen.
CVV biedt mogelijk perspectief
In landelijk gebied is een vergelijkbare bereikbaarheidsproblematiek te zien. Het openbaar vervoer kan slechts beperkt blijven voorzien in de gespreide mobiliteitsbehoefte van de inwoners. Om dit probleem aan te pakken zijn in een groot deel van het land initiatieven tot stand gekomen op het gebied van Collectief Vraagafhankelijk Vervoer. Dit is een vorm van openbaar vervoer waarbij de klant haar eigen ?dienstregeling? bepaald. Hierdoor is het in de praktijk mogelijk een aanvullend en (kosten)dekkend vervoersysteem in stand te houden. De CVV- systemen zijn echter - vaak sterk gericht op bepaalde doelgroepen als WVG en ouderen. De systemen spelen (nog) niet in op de behoefte vanuit het woon-werkverkeer van en naar bedrijventerreinen. Hier liggen kansen voor verdere integratie van vervoersstromen en daarmee kansen voor een verstevigd financieel fundament voor het CVV. Het vraagt wel om een andere benadering van het producten ook van de betrokken partijen. Vanuit de bestaande of in ontwikkeling zijnde CVV initiatieven kan actief gezocht worden naar aansluiting van bedrijven als participant in het CVV. Op deze wijze ontstaat een bredere benutting van het CVV en kan in een behoefte worden voorzien van bedrijven. Kortom kansen voor het bereiken van een win-win situatie voor overheid en ondernemers.
Het principe
Hoewel integratiekansen liggen in bestaande CVV-systemen zal een systeem voor bedrijventerreinen afzonderlijk gepositioneerd moeten worden. In feite is hier sprake van het introduceren van een bestaand product in een nieuwe markt. Deze nieuwe markt vraagt een andere benadering dan de bestaande markt. Daarom zal dit tot uiting moeten komen in de marktbenadering. Achter de schermen (in de centrale en ritplanning) wordt het systeem centraal geregeld, maar voor de klant hoeft dit niet direct zichtbaar te zijn. Het bedrijventerrein vormt daarbij het centrum van het vervoergebied. Dit vervoergebied is afgestemd op de plaats van herkomst van de medewerkers en de andere aanwezige OV-verbindingen. Hiermee kan een ketenbenadering worden gestimuleerd. Door een (gedeeltelijke) vergoeding of bijdrage in de kosten door de werkgever ontstaat een aantrekkelijk alternatief voor alle partijen (werkgever, werknemer, OV-autoriteit).
De Brandtaxi, een voorbeeld
Vanaf 1 maart 2000 zijn de provincie Noord-Brabant, het Stadsgewest 's-Hertogenbosch, BBA en ondernemers van het bedrijvenpark De Brand gestart met een pilot 'CVV' als OV-ontsluiting van het bedrijfsterrein. De Brandtaxi verzorgt op aanvraag van de klant het woon-werkverkeer van werknemers en bezoekers van het bedrijfsterrein. De Brandtaxi biedt zes dagen in de week van zes uur 's ochtends tot middernacht vervoer op afroep. De Brandtaxi rijdt van deur tot deur in een ruime straal van vier openbaar vervoerzones rond De Brand. Gebruikers moeten zich minimaal een uur te voren telefonisch aanmelden, waarna de taxi binnen een marge van een kwartier rond het afgesproken tijdstip voorrijdt en de klant met een maximale omrijtijd van twintig minuten naar zijn bestemming brengt. Een rit met de Brandtaxi kost afhankelijk van het aantal gereden zones ? 2,60 (? 5,75) tot ? 4,10 (? 9,00). Mensen die hun kaartje inleveren bij hun werkgever krijgen een deel van het betaalde bedrag vergoed.
Begin 2001 is Verkeersadviesburo Diepens en Okkema gevraagd de pilot te evalueren, waarin het gebruik, de klanttevredenheid en de redenen van niet-gebruik onderdeel van studie waren.
Matig gebruik, maar potentieel voor groei
Een voorzichtige start in maart 2000 leverde een kleine 200 ritten op in die maand, maar liet vervolgens iedere maand een stijging zien. In november en december van dat jaar kwam het op een niveau van 1000 tot 1100 ritten te liggen. De Brandtaxi bleek een aantrekkelijk alternatief voor de fiets met het slechtere winterweer in deze maanden. De reguliere spitsperioden laten zich zien tussen 7.00 en 9.00 uur 's ochtends en 16.00 en 18.00 uur 's avonds. De Brandtaxi lijkt daarnaast echter ook uitkomst te bieden voor werknemers in de avonddiensten bij PTT Post; na 21.00 uur is nog een piek in het gebruik herkenbaar.
Ervaringen gebruikers en niet-gebruikers
De gebruikers van de Brandtaxi geven het vervoersysteem gemiddeld een 6,8. De belangrijkste verbeterpunten volgens de klanten zijn; het beter naleven van de afgesproken ophaaltijden, het verlagen van de vooraanmeldtijd en het verzorgen van vervoer voor de nachtploegen van het PTT sorteercentrum. De prijzen van de Brandtaxi worden als zeer redelijk ervaren, zeker met de bijdrage die de werkgever kan geven.
Verreweg de meeste werknemers op De Brand gebruiken de auto voor hun woon-werk verplaatsingen, enkelen nemen de fiets. Ook onder deze niet-gebruikers van de Brandtaxi is gevraagd naar de bekendheid van De Brandtaxi. Hoewel ruim 85% zegt De Brandtaxi van naam te kennen, blijkt dat bijna de helft hiervan niet precies weet wat het systeem inhoudt. In de redenen van het niet gebruikmaken van het systeem geeft deze groep allereerst aan dat men de verplaatsing prima per eigen vervoer kan maken Daarnaast komt ook hier naar boven dat de onbekendheid met en de onduidelijkheid over de werking van het systeem een belangrijk argument is. De communicatie en promotie tijdens de pilotperiode is beperkt geweest, waardoor met name de ondernemersvereniging en de betrokken overheden van mening zijn dat hier kansen zijn blijven liggen De uitvoerder had een actievere en sterkere rol kunnen spelen in de marketing van het systeem.
Visie van de ondernemers
Jan Luijks, voorzitter van de Co?atieve Ondernemersvereniging Bedrijvenpark De Brand, is bij de planvorming van de Brandtaxi betrokken geweest. ?Bij een ontwikkelingsplan van een bedrijvenpark hoort een goede openbaar vervoervoorziening. Toen het bedrijvenpark De Brand enige tijd bestond was er echter nog geen openbaar vervoervoorziening. Wij signaleerden daardoor problemen met de bereikbaarheid van het bedrijvenpark. Ondernemers ondervonden mede hierdoor met name hinder bij het werven van nieuw personeel.? Volgens Luijks is bereikbaarheid middels openbaar vervoer een basisvoorwaarde voor een onderneming: ?Het is in het belang van ondernemers dat het bedrijventerrein waar men gevestigd is, goed bereikbaar is en niet alleen per auto. Bereikbaarheid heeft namelijk direct invloed op de ?aantrekkelijkheid? van een onderneming. Vanuit het bestuur van de ondernemersvereniging is er daarom initiatief genomen om ook daadwerkelijk een goed vervoersysteem op te zetten.? Het stadsgewest ?s Hertogenbosch, de provincie Noord-Brabant en de BBA hebben daarvoor een oplossingsvoorstel ontwikkeld in de vorm van een collectief vraagafhankelijk vervoerssysteem. Eerder was bekeken of de bestaande openbaar vervoerverbinding om te leiden over het bedrijventerrein. Dit had echter te grote financi? consequenties en was een onvolledige oplossing.
Volgens Jan Luijks is de Brandtaxi een prima alternatief. ?Het is alleen niet supergoedkoop. In het begin was er ook een scherpe tegenstelling tussen ondernemers en overheid over de prijs van een ritje met de Brandtaxi. We snappen ook wel dat aan deze vorm van openbaar vervoer een prijskaartje hangt. De prijs - kwaliteit verhouding is naar mijn idee dan ook prima, maar voor mensen met een wat minder riant inkomen is een ritje vrij kostbaar.?
Doordat het bedrijventerrein al enige tijd bestond voordat de Brandtaxi er kwam, hadden de meeste werknemers al alternatieve vervoerswijzen gevonden. De meeste woon-werkverplaatsingen vinden plaats met de auto. Daarom had, volgens Luijks, veel energie in de communicatie en marketing moeten gaan zitten. Meer dan dat nu het geval is geweest. ?Wij hebben als ondernemersvereniging veel gedaan aan het in de markt zetten van de Brandtaxi. We hebben een offici? kick-off gehad en de pers daarbij uitgenodigd, we hebben folders laten maken en nieuwsbrieven. Daarnaast hebben we tijdens onze ledenvergaderingen aandacht besteed aan de Brandtaxi en zijn er bij de entree van het bedrijvenpark folders uitgedeeld en borden geplaatst om mensen attent te maken op de mogelijkheid om van Brandtaxi gebruik te maken. We hadden echter graag gezien dat de vervoerder deze kar had getrokken. Als je wilt dat mensen gebruikmaken van de Brandtaxi in plaats van de auto, moet je het product goed verkopen. Bovendien ben je als vervoerder het gezicht van het systeem: mensen moeten de Brandtaxi herkennen en erkennen. Goede communicatie is ook van belang op het moment dat er verbeteringen worden doorgevoerd in het systeem. Klanten moeten weten dat je systeem ?vernieuwd? is. Bovendien kunnen wij als ondernemers, als we op de hoogte zijn van ontwikkelingen en veranderingen, meedenken en meewerken.?
Succesfactoren CVV voor woon-werkvervoer
De kern van het succes van een vraagafhankelijk vervoersysteem voor woon-werkverkeer lijkt zich te concentreren op de volgende punten:
- investeren in communicatie- en marketingacties;
- drempel van het vooraanmelden zo laag mogelijk;
- verkleinen van de ophaalmarges;
- betrouwbaarheid uitvoering.
Essentieel voor initiatieven met vraagafhankelijk bedrijfsvervoer is de communicatie en marketing van het concept. Een dergelijk concept als de Brandtaxi is immers geheel nieuw voor deze klanten, maar ook voor de werkgevers. Juist het gericht bieden van goede informatie over de werking van het systeem en het verschaffen van helderheid over de noodzakelijke elementen van een vraagafhankelijk vervoersysteem kunnen in eerste instantie begrip kweken voor de opzet van het systeem. Een goede communicatie zal het fundament bieden voor het gebruik en het wegnemen van een aantal pijnpunten (drempels) in het systeem.
Teneinde de drempel van het vooraanmelden gedeeltelijk weg te nemen kan gedacht worden aan de volgende elementen:
- Waar mogelijk individuele afspraken maken met vaste klanten. Een eerste voorwaarde hiervoor is dat de klanten bekend moeten zijn bij de vervoerder (klantenwerving). Vervolgens kan op maat gezocht worden naar mogelijkheden van abonnementen, eventuele vaste tijd en plaats van vertrek in de ochtend- en avondspits. Buiten deze spitsen lijken hier vooralsnog geen mogelijkheden voor.
- De mogelijkheid om meerdere ritten vooraf te boeken. De klanten van de Brandtaxi kennen veelal een vast patroon, hierdoor is het mogelijk de klant de mogelijkheid te bieden deze ritten vooraf te boeken voor een langere periode.
Het knelpunt van de marges rondom de vertrektijden blijft een aspect wat lastig is om aan te pakken zonder het systeem aan te tasten. Wel kunnen de volgende suggesties worden gedaan om de klant tegemoet te komen hierin:
- Mogelijkheden bieden voor een terugbelservice vlak voor aankomst voertuig. Op deze wijze kan het gevoel van wachten afnemen wanneer de klant 5 ?0 minuten vooraf automatisch een berichtje krijgt per telefoon dat het voertuig er aan komt.
- De marge alleen stellen na gewenst vertrekmoment. De huidige gebruikers ervaren nu een stukje inflexibiliteit bij de terugreis; te vroeg ophalen kan in veel gevallen niet wanneer men nog het werk moet afronden. Deze onzekerheid kan mogelijk worden weggenomen wanneer een marge wordt aangehouden tussen 0 en 20 minuten na het gewenste vertrekmoment. Voor de klant is het in dat geval duidelijk dat hij/zij in ieder geval binnen 20 minuten na afronding van het werk wordt opgehaald en niet eerder.
Hoewel over de opzet van het concept goed nagedacht moet worden, staat of valt het systeem met een goede betrouwbaarheid in de uitvoering. Zeker wanneer het gaat om een groep klanten die het systeem gebruiken voor woon-werkverkeer. Zij moeten er op aan kunnen dat ze op tijd arriveren, en zo min mogelijk vertragingen kennen bij het ophalen na het werk. Een goed georganiseerde vervoerder en een controlerende en monitorende opdrachtgever zijn hierin essentieel om de uitvoering te kunnen garanderen.
Succesfactoren CVV als woon- werkverkeer
- Investeren in communicatie- en marketingacties naar alle partijen
- Draagvlak bij werkgevers zorgvuldig opbouwen door te betrekken bij opzet
- Totaalconcept met andere vervoermogelijkheden voor ontsluiting van terrein bieden
- Drempel vooraanmelden zo laag mogelijk door ook regelmaat in boekingen toe te staan
- Verkleinen ophaalmarges
- Betrouwbaarheid uitvoering
- Samen oppakken met CVV in regio, maar afzonderlijk positioneren en marketen
Ontwikkelperspectief en rolverdeling
Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant hebben begin dit jaar besloten het pilotproject de Brandtaxi te continueren tot 1 januari 2003. Daarbij achten zij het wenselijk dat er zo mogelijk verbeteringen worden aangebracht in de productformule van de Brandtaxi. De vervoerder heeft aangegeven dat de implementatie van aanpassing van de productformule kan plaatsvinden bij de invoering van het Basisnet in het Stadsgewest ?s-Hertogenbosch. De Provincie Noord-Brabant streeft naar het invoeren van de volgende productverbeteringen voor de Brandtaxi:
- reserveren met gegarandeerde aankomsttijd; de taxi is gegarandeerd op tijd op de plaats van bestemming. Hij kan ook eerder aankomen tot maximaal 20 minuten;
- reserveren voor aansluiting vanaf een openbaar vervoerrit per bus of trein. De taxi arriveert maximaal 10 minuten na de aankomsttijd van bus of trein en wacht daarna nog eens maximaal 10 minuten bij eventuele vertraging van het OV.
- iedere reiziger kan op verzoek gebruikmaken van de terugbelservice; de reiziger krijgt 5 ?0 minuten voordat de taxi arriveert een aankondigingtelefoontje op een door hem/haar opgegeven (mobiel-)nummer.
De Provincie Noord-Brabant vindt het van groot belang dat bij de introductie van de productverbeteringen een adequate communicatie en informatievoorziening naar werkgevers en werknemers zal plaatshebben.
Zowel de Provincie Noord-Brabant als de gemeente ?s-Hertogenbosch zijn van mening dat de Brandtaxi op zal moeten gaan in een regulier regionaal CVV-systeem. Een dergelijk CVV-systeem wordt momenteel ontwikkeld binnen de regio ?s-Hertogenbosch. Het streven is om een dergelijk systeem medio 2003 te realiseren. Bij de ontwikkeling van dat systeem is het van belang om in het programma van eisen specifiek aandacht te besteden aan de eisen die woon-werkverplaatsingen stellen aan het CVV-systeem.
Rol provincie bij verdere totstandkoming
Belangrijk doel van de pilot Brandtaxi was om ervaringen op te doen met het ?toepassen? van CVV voor woon-werkverplaatsingen. Uit de evaluatiestudie is gebleken dat CVV als vervoerswijze voor woon-werkverplaatsingen kansrijk is. De provincie is op dit moment niet voornemens om nieuwe identieke pilots op te starten. Omdat de plaats voor het CVV in de toekomst en een optimale ontwikkeling van CVV nog onduidelijk zijn, wordt op ambtelijk niveau binnen de provincie gewerkt aan de ontwikkeling van een beleidskader voor CVV voor de periode 2002-2006. Op ambtelijk niveau is er breed draagvlak om binnen zo?n beleidskader ruimte te geven aan experimenten via pilots om CVV verder door te ontwikkelen.
Concrete ontwikkelingen in de regio
De Provincie Noord-Brabant heeft onlangs enkele verkennende studies laten uitvoeren op bedrijventerreinen in ?s-Hertogenbosch. Uit die verkenningen blijkt dat er bij twee bedrijventerreinen belangstelling is voor het concept. Het ligt voor de hand om hier een koppeling te leggen met de ontwikkeling van regulier CVV binnen de regio ?s-Hertogenbosch.
In het CVV-systeem in Westelijk Noord-Brabant is sprake van klanten uit het woon-werksegment. Heel concreet biedt daar het CVV (bij wijze van proef) een voorziening voor werknemers van het Werkvoorzieningschap Roosendaal. Per 1 juni wordt in Noordoost-Brabant ook een regionaal CVV-systeem ge?roduceerd onder de naam ?Taxihopper?. De verwachting is dat de vervoerder mogelijkheden zal aangrijpen om dit marktsegment verder te ontwikkelen.
In het vervoergebied van de Taxihopper werkt de provincie momenteel met een drietal grote bedrijven uit Uden samen om het collectief vervoer van werknemers te bevorderen. Daarbij wordt in eerste instantie, voor de zwaardere vervoerstromen, gemikt op de realisatie van extra lijngebonden openbaar vervoer. Voor de dunnere en meer diffuse vervoerstromen ligt het voor de hand om uiteindelijk ook te kijken naar de mogelijkheden van de Taxihopper voor deze bedrijven en hun werknemers. In de komende maanden zullen deze mogelijkheden met betrokkenen worden verkend, waarbij alle partijen van de leereffecten van de Brandtaxi gebruik kunnen maken.
