[15-03-2002]
De verhouding tussen verkeerstechnici en psychologen die zich met verkeer en vervoer bezighouden is een bron van misverstanden en vermaak. Toen ik ruim 25 jaar geleden begon als 'sociaal verkeerskundige' wist ik erg weinig van de technische kanten van het verkeer. Maar was daar wel zeer in geïnteresseerd. En ik heb er een hoop over geleerd op de toenmalige HTS Afdeling Verkeerstechniek in Leeuwarden. Weliswaar als docent (gedragswetenschappen), maar mijn vrolijkkritische studenten waren niet te beroerd om ook mij in hun nieuwverworven technische kennis te laten delen.
Van meet af aan heb ik erop gehamerd dat techneuten en psychologen elkaar moeten aanvullen en dus elkaar moesten leren verstaan. Anders, zo voorzag ik, werd het een zootje. Ik was dan ook nogal onthutst toen mijn opvolger op de HTS na een tijdje verzuchtte dat die studenten het hadden over 'verkanting' en hoe moest hij nou weten wat dat was? Tja.
Hoe gaat het andersom? Het beeld dat verkeerstechnici hebben van verkeerspsychologen is door de tijd nogal geëvolueerd. Aanvankelijk waren we zweverige softerikken met geitenwollen sokken, waar niet mee te praten viel. Het argument dat de mens het verkeer toch maar teweeg heeft gebracht en bovendien voor negen van de tien ongelukken zorgt maakte weinig indruk. Als er op de weg wat mis gaat dan ligt dat aan die weg en dan moet je daar dus wat aan doen. Een soort ongenuanceerd Duurzaam Veilig avant la lettre.
Vervolgens kreeg je een periode waarin de schaal volledig naar de andere kant doorsloeg. Trendy techneuten namen tot verbijstering van de psychologen de term 'een stukje gedragsbeïnvloeding' in de mond, waarmee ze tot overmaat van ramp slechts bleken te doelen op stickers, posters en petjes. Dat concept werd gretig door sommige wegbeheerders omarmd want het stond natuurlijk wel eigentijds, en stickers zijn bovendien een stuk goedkoper dan rood asfalt en rotondes.
De teleurstelling bleef natuurlijk niet uit: geïsoleerde voorlichting haalt in het verkeer gemeenlijk niets uit. Toen niet en nu nog niet. Wél als die voorlichting ergens over gáát. En zo werden de Engineers, de Educateurs en de Enforcers tot elkaar en tot samenspraak veroordeeld, vaak met wondermooie resultaten. Voorlichting verdubbelde het effect van alcoholcontroles; combinatie van infrastructurele maatregelen, controles en publiciteit halveerde het aantal snelheidsslachtoffers.
Wat nog een beetje moeizaam veld wint is de logica dat ook ingenieurs dus aan gedragsbeïnvloeding doen. Wie een weg versmalt om de snelheid te drukken is in alle hevigheid bezig gedrag te beïnvloeden. Het misverstand dat 'gedragsbeïnvloeding' uitsluitend op min of meer educatieve maatregelen zou slaan leeft toch nog vooral bij de meer technisch georiënteerde verkeerskundigen. Die doen zichzelf daarmee dus schromelijk tekort.
